KATMANDU

 

 

Deniz seviyesinden yaklaşık 1355 metre yükseklikteki bir şehirdir. Katmandu şehir merkezinde 822.930 kişi, Katmandu çevresinde 1.442.771 kişi yaşamaktadır.

 

Katmandu’nun tarihi, Katmandu Vadisi'nin gerçek yerlileri Newar insanlarının tarihidir. Yazılı tarih M.Ö. 7. yüzyıla, Kiratis e uzanır. Fakat Katmandu’nun keşfediliş tarihi M.S. 12 yüzyılda Mallalar zamanındadır.

Orijinal adı Kantipur'dur. Durbar Meydanı yapıldıktan sonra buraya Kaasthamandap  (tahta sığınaklarla kaplı şehir) adı verilmiş. Tüm tapınaklar Malla döneminde yapılmıştır. Gerçekte Katmandu 14. yüzyıla kadar vadide bağımsız bir şehirken, 14. yüzyılda Bhaktapur kralının hakimiyeti altına girmiştir. 15. yüzyılda ayrı krallıklara bölünmüştür; Patan, Katmandu ve Bhaktapur. Yüzyıllar boyunca bu üç şehir krallık arasında savaşlar sürmüş ve 1680 yılında Prithvi Narayan Şah yönetiminde Gorkha kraliyetinin hakimiyeti altına girmişleridir. Şah tüm ülkeyi birleştirmiş ve Katmandu’yu başkent yapmıştır.

Katmandu Vadisi'nde UNESCO Dünya Mirası olan kapsamında 7 farklı tapınak bölgesi vardır;  şehrin merkezleri, Katmandu’daki Hanuman Dhoka, Patan ve Bhaktapur, iki önemli Budist tapınağı olan Swayambunath ve Boudnath, iki önemli Hindu tapınağı Pashupatinath Tapınağı ve Chandu Narayan Tapınağı. 2003 yılından beri bu alanlardaki yapıların orjinalliğinin bozulması ve tahrip olması nedeniyle dünya mirası statüsünde “tehlikede” olarak değerlendirilmektedir.

Katmandu batılı turistler için 1960'lı yıllardan itibaren çok popüler oldu. Bu yıllarda burası hippilerin buluşma noktasıydı (özellikle Freak Street).

 

DURBAR MEYDANI (KATMANDU)

 

 

 

 

KASTHAMANDAP

 

Meydanın güneybatı köşesindeki, Kasthamandap(tahtacılık evi) Katmandu’ya ismini veren binadır. Geçmişi tam olarak bilinmese de muhtemelen 12. yüzyıl civarında inşa edilmiştir. Rivayete göre tüm bina tek bir ağaçtan yapılmıştır. Önceleri ziyaretçilerin önemli festival ve törenlerden önce toplandıkları bir yer olarak kullanılıyordu fakat daha sonra Gorakhnath'a adanan bir tapınak oldu.

 

Binanın etrafı tahtadan tanrı figürleri ile çevrilmiş. Binanın köşelerinde Ganeş'in figürleri var. Aynı zamanda diğer tanrılar için yapılmış bölümler de var. Bronz aslanlar girişi koruyor ve üç katlı binanın köşe bölümlerinde Hindu destanları anlatılmış. Ufak tefek görünümlü bu bina sabahları müşteri bekleyen satıcılar nedeniyle epey kalabalık oluyor.

 

 

ASHOK BİNAYAK

Kasthamandap’ın kuzey kısmında, Maru Tole’ (nehir kıyısındaki tika) nin üst kısmında bulunan minik tapınak, namı diğer Maru Ganesh Shrine (türbe). Tapınağın küçüklüğü önemini pek belli etmese de, bu tapınak vadideki en önemli 4. Ganesh tapınağıdır. Ganesh diğerlerine göre daha çok sevilen bir tanrı olduğu için bu tapınağın epey ziyaretçisi mevcuttur. Hindular yolculuğa çıkmadan önce bu tapınağı ziyaret ederler. Yolcuların alnına bir tika (kırmızı nokta) konulur ve çanları çalarak tapınağı tavaf ederler. Tapınağın tam olarak kaç yılında yapıldığı bilinmese de yaldızlı çatısının 19. yüzyılda eklendiği biliniyor.

 

 

 

MARU TOLE (PİG ALLEY)

 

Bu tole (yol) sizi Durbar Meydanı'ndan uzaklaştırarak Vishnumati Nehri'nin aşağılarına doğru karşı taraftaki Swayambunath tapınağına giden patikaya götürür. Şehrin en güzel su kanalları buradadır.

Şiva tapınağıdır. En popüler buluşma noktasıdır. Çatısında erotik figürler vardır. 1690 yılında Bhaktapur kralının annesi tarafından yapılmış. Her ne kadar tapınağın en önemli bilinen özelliği içindeki Şiva Lingam’ı olsa da tapınağın çatısı Budist stupaları gibi inşa edilmiştir. Tapınağın alt doğu kısmında Kam Dev’e (Şiva’nın eşi) adanmış bir tapınak vardır. Hint shikhara tarzında inşa edilmiştir.

Maju Deva Tapınağı'nın tam karşısında. Gelen giden kişileri gözlemleyen Şiva figürleriyle dolu bir tapınak. 1700 l' yıllarda Bahadır Şah tarafından inşa edilmiş. Batı kısmında bir Narayan tapınağı var.

Durbar Meydanı'nın girişinde beyaz 3 katlı bir binadır. Kumari Bahal' (yaşayan tanrıçanın evi) ın kapısı taştan aslanlar tarafından korunur. Bina Budist vihara (abide) ları şeklinde 1757 yılında Jaya Prakash Malla tarafından inşa edilmiştir. İçeride Kumari yaşamaktadır. Üç katlı avlunun içerisinde (Kumari chowk) etkileyici ağaç oymacılığıyla süslenmiş pencereler ve balkonlar mevcut. Kumari'nin fotoğrafını çekmek yasak ama o etrafta yokken avlunun resimlerini çekebilirsiniz. Avluda elinde öğrenme tanrıçası olan Saraswatinin sembollerini tutan bir stupa var. Hindu olmayanların avluya girmeleri yasaktır.

Tapınağın sağ tarafındaki büyük kapı yılda bir kez düzenlenen festival için Kumari'yi tören alayı ile götürmek için açılır. Tahtalar kutsal olarak düşüldüğü için ateş yakmak veya diğer amaçlar için kullanılmaz.

GADDHİ BAİTHAK

Durbar meydanının doğu kısmı bu beyaz neoklasik yapı tarafından kapatılmıştır. Bu yapı Rana döneminde 1908 yılında sarayın bir parçası olarak inşa ettirilmiş ve tüm meydana hakim olan klasik Nepal mimarisiyle bir kontrast oluşturuyor.

BHAGWATİ TAPINAĞI

Gaddhi Baithak'ın hemen yanındaki bu üç katlı ve üç çatılı tapınak önündeki thangka (kumaşa işlenen dinsel Tibet boyaması) satılan dükkanlar nedeniyle genelde gözden kaçırılır. Bu tapınağın en güzel görünümü Maju Deval’dendir. Bu tapınak Jagat Jaya Malla tarafından inşa ettirilmiş ve üzerinde orijinal Narayan figürü varmış. Fakat figür 1766 yılında çalınmış ve yerine tanrıça Bhagwati' nin figürü yerleştirilmiş. Her yıl nisan ayında bu figür festival için Nuwako (65 km kuzeyde)’ya taşınır ve 2- 3 gün sonra geri getirilir

Maru Tole’nin hemen yanında büyük çan vardır. 1797 yılında Rana Bahadır Şah tarafından inşa edilmiş beyaz bir binanın tepesinde durur. Bu çan aynı şekilde Patan ve Bhaktapur’da yapılmıştır. Çan Degu Taleju Tapınağında ayin olduğu zaman kötü ruhları uzaklaştırmak için çalınıyor.

Bu çanın hemen karşısındaki bakır ve fildişinden yapılmış balkon kraliyet ailesinin festival ve gösterileri seyretmesi için dizayn edilmiş.

1648 yılında Pratap Malla tarafından inşa ettirilmiş. Tapınağın içinde Krişna'nın figürü ve yanında da iki tanrıça figürü bulunmakta. Bunun aynı zamanda kral ve iki eşini de temsil ettiği düşünülüyor. Bu tapınak en çok fotoğraf çektirmek için para isteyen sadhular tarafından kullanılıyor.

Krişna Tapınağının hemen yanında yılda bir kez bufalo ve keçi kurban edilen büyük davullar vardır. Bu davulların hemen önünde polis merkezi bulunur. Bunun hemen yanında Kot Meydanı bulunmaktadır. Burada 1846 yılında, bir gecede yüzlerce insanın öldürüldüğü ve Ranaları başa geren büyük katliam yapılmıştır. Kot cephanelik veya kale anlamına geliyor.

Bu efsanevi Kral Pratap Malla’nın heykelinin bulunduğu sütundur (1641–1671 yılları arasında hükümdarlık yapmış) ve yanında iki eşi ve beş çocuğunun da figürleri mevcut.tur Kral Degutaleju Tapınağının üçüncü katındaki özel dua odasının penceresine bakıyor. Bu sütun 1670 yılında Pratap Malla tarafından inşa edilmiş. Bu heykelin çevresi binlerce güvercin tarafında kuşatılır.

Bu tapınağın çatısında erotik figürler bulunuyor. Bu tapınak meydandaki en eski tapınaktır. Tahminen 1563 yılında inşa edilmiş. Tapınağın üç basamaklı platformu ve iki katı mevcut. Sadece merkezdeki kapısı açık.

Jagannath Tapınağının arkasında siyah Bhairab'ın figürü bulunmaktadır. Bhairab Şiva'nın en korkunç görünümüdür. 6 kolu, kafatasından oluşmuş bir kemeri vardır ve bir cesedi ezmektedir. Bu, insanın cehaletini sembolize eder. Bu figür Pratap Malla tarafından kuzeyde bulunarak getirilmiştir. Figür tek bir taştan yapılmış fakat sol eli başka bir taşla tamir edilmiştir. Rivayete göre Siyah Bhairab'ın karşısında durup yalan söylemek ölüm getirecektir

Korkunç Bhairab heykelinin hemen yanında gizemli Indrapur tapınağı vardır. Çok değerli antikalara sahip olmasına rağmen yeni restore edildiği için tam olarak inşa tarihi bilinmemektedir. İç kısmında Şiva Lingamı vardır. Yarı yarıya gömülmüş halde Garuda figürü de bulunmaktadır. Bu da bu tapınağın Vişnu için yapıldığını gösteriyor.

Tapınağın ne zaman yapıldığı bilinmiyor iç kısmındaki altın Vişnu heykeli nedeniyle Vişnu tapınağı olduğu biliniyor.

1681'de inşa edilmiş ama 1934 yılındaki depremde çok tahrip olduğu için restore edilmiştir.  Girişteki iki katta klasik Nepal mimarisi kullanılmış, 1. kattan itibaren Hint mimarisine geçilmiş, çatı kısmı ise kalasa (vazo) şeklinde dizayn edilmiştir.

Kraliyet Sarayının dış kısmında Vişnu tapınağının karşısında tanrıça Kalika'ya ithafen 15 farklı dilde yazılmış bir kitabedir. Kral Pratap Malla bu kitabeyi 1664 yılında kendi yönetim yeteneklerini anlatmak için hazırlamıştır. Rivayete göre kitabeyi 15 dilde okuyabilen bir kişi olursa taşın orta kısmındaki oluktan sonsuz yaşam veren süt akacaktır.

16. yüzyılda yapılmıştır. Gumbhaj tarzında inşa dilmiştir. Köşedeki boğa bunun bir Şiva tapınağı olduğunu gösterir.

Jaga Jaya Malla tarafından yapılmıştır fakat 1934' teki depremde çatı kısmı ve birçok bölümü yıkılmıştır.  Çok kötü bir şekilde restore edilmiştir. Sadece tepedeki altın şemsiye şeklindeki kule kısmı bize muhteşem mimari hakkında fikir veriyor.

1561'de yapılmış ve 1963 yılında restore edilmiş. Şivaya ait bir tapınak. Kuzeydoğu kısmında Kam Dev'in bir figürü var.

Bu tapınak halka kapalıdır. Sadece Dasain Festivali'nde açılır. 1564 yılında inşa edilmiştir. Taleju Bhawani aslında kuzey Hindistan’daki bir tanrıça fakat 14. yüzyılda Mallaların kraliyet tanrıçası olarak sembolize edilmeye başlanmıştır. 12 seviyeli sütundan oluşur ve 35 metre yüksekliğindedir. 8 basamak sütunla tapınağı çevreleyen bir duvar vardır. Bunun önünde de 12 tane minyatür tapınak bulunmaktadır. Duvarın iç kısmında 4 tane daha minyatür tapınak mevcuttur. 

Licchavi döneminde yapıldığı düşünülmektedir ama 17. yüzyılda birçok kısmına Kral Pratap Malla tarafından ek yapılmıştır. Daha sonraki yıllarda birçok kez restore edilmiştir. Sarayın içinde 10 tane meydan bulunmaktadır.  Hanuman'ın cesur bir şekilde soylu Ranalara yol gösterdiğine inanılarak maymun tanrıların heykelleri birçok önemli girişlere konulmuştur. Burada kırmızı ile örtülmüş ve bir şemsiyeyle korunan Hanuman Heykeli vardır. Bu heykelden anlaşıldığı üzere Hanuman Dhoka saraya ismini vermiştir. Bu heykel 1672 yılında yapılmıştır fakat tanrının yüzü inançlı ziyaretçiler tarafından kırmızıya boyanarak yok edilmiştir. Heykelin yan kısmında Nepal bayrağı vardır ve saray duvarlarının her köşesinde biri Şiva diğeri de eşi tarafından sürülen taştan aslanlar vardır. Kapının üst kısmında çok erotik bir şekilde yapılmış Krişna figürü vardı. Sol tarafta da maviler içinde süt anneleriyle birlikte Hint Krişna diğer tarafta ise Kral Pratap ve eşinin figürleri vardır.

PANC MUKHİ HANUMAN TAPINAĞI

Nasal Chowk'un kuzey doğu tarafında bulunan 5 yuvarlak çatıdan oluşan yapıdır ve sadece din adamları girebilir.

DANS EDEN ŞİVA HEYKELİ

Nepal dilinde Nasal “dans eden” anlamına gelir. Nasal Chowk adını içindeki dans eden Şiva heykelinden almıştır.

BASANTAPUR (KATMANDU) KULESİ

Bu meydanın güney kısmındadır.  Bunun hemen yanında Malla krallarının halka sunum yaptıkları alan vardır. Bu verandalı evlerde malla krallarının tahtları ve şahların portreleri bulunur. Son kral ve kraliçenin porteleri doğu tarafındaki duvardadır.

19. yüzyılın sonlarına doğru Ranalar tarafından inşa edilmiştir. İronik olarak şu anda burası Ranaları deviren Kral Tribhuvan, Kral Mahendra ve Kral Birendra’nın yaşamları, yabancı ülkelerden onlar için getirilen hediyeler ve eşyalarının sergilendiği bir müzedir. Müzedeki eşyaların tarihi, 2001'de Kral Brienda’nın oğlu tarafından katledilişiyle son bulur. Ondan sonra müzeye herhangi bir ekleme yapılmamıştır.

Kral Prithvi Narayan Şah, Lohan Chowk’un etrafına 4 kırmızı kule yapmıştır. Bu kuleler vadinin 4 tarihi şehrini temsil eder. Katmandu (Basantapur) Kulesi, Kirtpur Kulesi, Bhaktapur (Lashmi Bilas) kulesi ve Patan (Lalitpur) Kulesi.